Chinchorro-cultuur: de oudste kunstmatige mummificatie van de mensheid

Het oudste bewijs van kunstmatige mummificatie ter wereld komt uit de prehistorische Chinchorro-cultuur in Zuid- Amerika (het huidige Noord-Chili), die ongeveer twee millennia ouder is dan de Egyptische . De kunstmatige mummificatie bij de Chinchorro begon rond 5050 v.Chr. (tegenover 3600 v.Chr. in Egypte).

Elk leven stopt op een dag. Sinds onheuglijke tijden hebben mensen ernaar gestreefd deze ultieme beperking van het menselijk bestaan ​​te overwinnen, zij het metaforisch door het bewaren van de doden om verschillende redenen.  

Het lichaam van de Sovjetleider Vladimir Lenin is sinds zijn dood in 1924 ongeveer een eeuw bewaard gebleven ^en is te bezichtigen in het Mausoleum van Lenin op het Rode Plein in Moskou. Op vergelijkbare wijze is het lichaam van de Chinese leider Mao Zedong sinds zijn dood in 1976 ongeveer een halve eeuw bewaard gebleven ^en te bezichtigen in het Mausoleum van Mao Zedong op het Tiananmenplein in Peking. Mogelijk zijn deze twee voorbeelden van het bewaren van lichamen van politieke leiders in de moderne tijd bedoeld om de herinnering aan en de ideologieën van nationale leiders levend te houden.

Tegenwoordig beschouwen sommige mensen de dood slechts als het 'stoppen' van het leven, dat in de toekomst mogelijk 'herstart' kan worden dankzij wetenschappelijke vooruitgang, mits het lichaam op de juiste manier wordt geconserveerd. De Alcor Life Extension Foundation ³ in Arizona is een van die organisaties die zich inzet om de doden een kans te geven om opnieuw te leven door middel van cryopreservatie. Hierbij wordt het lichaam (of de hersenen) bewaard in vloeibare stikstof bij ongeveer -300 graden Fahrenheit (-144 graden Celsius), met behulp van een cryonische suspensietechniek. Deze techniek maakt ontdooiing en reanimatie in de toekomst mogelijk, wanneer een geschikte nieuwe technologie is ontwikkeld.

In de oudheid kenden verschillende culturen in Azië en Amerika de praktijk van kunstmatige mummificatie van de doden. Het bekendste voorbeeld hiervan is waarschijnlijk het oude Egypte, waar de praktijk van opzettelijke mummificatie rond 3,600 v.Chr. begon. De Egyptische mummies wekken wereldwijd nog steeds ontzag op vanwege hun ouderdom, omvang en bijbehorende pracht. De oude Egyptenaren beheersten de technieken van kunstmatige mummificatie omdat men dacht dat het behoud van het lichaam de sleutel was tot een eeuwig hiernamaals . Het idee was dat de ka (ziel) het lichaam verlaat zodra iemand sterft en alleen kan terugkeren naar het lichaam van de overledene als het lichaam goed bewaard is gebleven en niet is vergaan.⁴ ^Daarom werden de lichamen van oude Egyptische koningen en koninginnen en andere hooggeplaatste personen kunstmatig gemummificeerd volgens specifieke begrafenisrituelen en met veel pracht en praal bijgezet in hoge piramides. De graven, met daarin de bewaard gebleven overblijfselen van farao's zoals koning Ramses II en de jonge koning Toetanchamon, staan ​​alom bekend om hun ouderdom en pracht, zozeer zelfs dat mensen bij het woord mummie meteen aan Egypte denken.

Het oudste bewijs van kunstmatige mummificatie ter wereld komt echter uit de prehistorische Chinchorro-cultuur van Zuid-Amerika (in het huidige Noord-Chili), die ongeveer twee millennia ouder is dan de Egyptische kunstmatige mummificatie. Chinchorro's kunstmatige mummificatie begon ongeveer 5050 voor Christus (tegenover 3600 voor Christus in Egypte).   

De kunstmatige mummificatie van Chinchorro is uniek vanwege de ouderdom, technieken en kenmerken ervan – het is de oudste kunstmatige mummificatie door de mensheid tot nu toe en ongebruikelijk ontwikkeld voor vroege steentijd-zeebewoners die als jagers-verzamelaars leefden. Hun idee van een hiernamaals, gekenmerkt door de oudste kunstmatige mummificatie van lichamen, duurde ongeveer 4000 jaar, tot circa 1720 v.Chr.⁵ ^. Terwijl in de Egyptische samenleving alleen de hooggeplaatsten het voorrecht hadden om na hun dood gemummificeerd te worden voor het hiernamaals, mummificeerde de Chinchorro-cultuur mensen uit de hele samenleving, ongeacht hun sociale status en klasse.

Blijkbaar werd de Chinchorro-samenleving sterk geteisterd door geweld, waarschijnlijk als gevolg van mechanismen om conflicten en sociale spanningen op te lossen, die in de loop der tijd onveranderd zijn gebleven. De mannelijke bevolking werd hierdoor het meest ^{getroffen.⁶}

De Chinchorro-mummificatie omvatte het opvullen van de lichamen van binnenuit en een uiterlijke behandeling die de lichamen een karakteristiek, zichtbaar kenmerk gaf; een vorm van kunst als reactie op de dood om de relatie tussen de levenden en de doden uit te drukken. Een studie van Chinchorro-mummies toonde veranderingen in deze praktijken in de loop der tijd aan, die een manier vormden om een ​​collectieve identiteit te construeren . ^⁷

Als erkenning van de unieke culturele en archeologische betekenis van universele waarde heeft UNESCO de site Chinchorro onlangs, op 27 juli 2021, opgenomen in de Werelderfgoedlijst ⁸.

Verdere studies over de funeraire kunst van de kunstmatige mummificatie van Chinchorro zullen meer licht werpen op het sociaal-culturele aspect en het economische welzijn van het Chinchorro-volk.

***

Referenties:  

1. Vronskaya A. 2010. De eeuwigheid vormgeven: het behoud van Lenins lichaam. Drempels 2010; (38): 10-13. DOI: https://doi.org/10.1162/thld_a_00170  

2. Leese D., 2012. Een plek waar grote mannen rusten? De voorzitter Mao Memorial Hall. In: Geheugenplaatsen in het moderne China. Hoofdstuk 4. Pagina's: 91-129. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004220966_005  

3. Alcor Life Extension Foundation 2020. Online beschikbaar op: https://www.alcor.org/ 

4. Tomorad, M., 2009. "Oude Egyptische begrafenispraktijken van het eerste millennium voor Christus tot de Arabische verovering van Egypte (c. 1069 BC-642 AD)". Het erfgoed van Egypte. 2: 12–28. Online verkrijgbaar bij https://www.academia.edu/907351  

5. UNESCO 2021. Vestiging en kunstmatige mummificatie van de Chinchorro-cultuur in de regio Thearica en Parinacota. Nominatie Werelderfgoed. Republiek Chili. Online verkrijgbaar bij https://whc.unesco.org/document/181014 

6. Standen V., Santoro C., c.s. 2020. Geweld bij jagers, vissers en verzamelaars van de Chinchorro-cultuur: archaïsche samenlevingen van de Atacama-woestijn (10,000-4,000 cal yr BP). Eerste publicatie: 20 januari 2020. DOI: https://doi.org/10.1002/ajpa.24009 

7. Montt, I., Fiore, D., Santoro, C., & Arriaza, B. (2021). Relationele instanties: Affordances, substanties en belichaming in Chinchorro-begrafenispraktijken c. 7000-3250 BP. Oudheid, 1-21. DOI: https://doi.org/10.15184/aqy.2021.126 

8. UNESCO 2021. Werelderfgoedlijst - Vestiging en kunstmatige mummificatie van de Chinchorro-cultuur in de regio Arica en Parinacota. Online verkrijgbaar bij https://whc.unesco.org/en/list/1634/ 

***