Onderzoekers hebben een nieuw hiv-medicijn ontwikkeld, ibalizumab, dat kan helpen bij de bestrijding van gevorderde, medicijnresistente hiv-infecties bij patiënten voor wie geen andere behandelingsmogelijkheden meer zijn.
Naar schatting leven er medio 2018 minstens 40 miljoen mensen met hiv . Hiv (humaan immunodeficiëntievirus) is een retrovirus dat de cruciale immuuncellen van ons lichaam (CD4-cellen) aanvalt, die essentieel zijn voor ons immuunsysteem. Dit virus, dat vervolgens in alle lichaamsweefsels wordt aangetroffen, wordt van de ene persoon op de andere overgedragen via lichaamsvloeistoffen van de besmette persoon. AIDS (verworven immunodeficiëntiesyndroom) wordt veroorzaakt door hiv en deze ziekte verandert iemands immuunsysteem, waardoor de persoon vatbaar wordt voor infecties en ziekten . Ondanks onze kennis van hiv en het aanzienlijke onderzoek op dit gebied, blijven preventie, zorg en effectieve behandeling van hiv-infectie een uitdaging. Indien hiv onbehandeld blijft, valt het virus het immuunsysteem aan en kan het verschillende levensbedreigende infecties en kankers veroorzaken. Effectieve behandelingen voor hiv met hiv-medicijnen, die de verspreiding van het virus kunnen beheersen, zijn beschikbaar, waardoor hiv- patiënten een gezond leven kunnen leiden en het risico op overdracht aan anderen kunnen verlagen. Helaas bestaat er tot nu toe geen genezing voor hiv .
Uitdagingen van huidige anti-HIV-medicijnen
De meeste medicamenteuze behandelingen voor hiv – antiretrovirale therapie (ART) genoemd – bestaan uit medicijnen die de verspreiding van het virus in het lichaam vertragen. Deze bestaande medicamenteuze behandelingen kennen echter ook veel uitdagingen, met name in midden- en lage-inkomenslanden. Er is altijd een vertraging bij de start van de behandeling, omdat de eerste ernstige symptomen zich pas voordoen wanneer het virus zich al in het lichaam heeft verspreid. Bekende medicijnen hebben bovendien aanzienlijke bijwerkingen. Ook medicijnresistentie is een ernstig probleem: hiv-medicijnen die de infectie eerder onder controle hielden, zijn niet langer effectief tegen nieuwe, resistente hiv-stammen. Hiv-medicijnen kunnen dus niet voorkomen dat resistente hiv-stammen zich vermenigvuldigen, en een dergelijke verworven resistentie kan ertoe leiden dat de hiv- behandeling volledig mislukt. De bestaande medicamenteuze behandelingen werken ook niet voor alle individuen, omdat ze geen effect hebben op het virus en daardoor leiden tot resistentie en een verergering van de ziekte. Van veel hiv-medicijnen is bekend dat ze het virus effectief bestrijden, maar ondanks uitgebreid onderzoek is er de afgelopen tien jaar geen nieuwe klasse hiv- medicijnen ontdekt.
Een nieuw anti-hiv-medicijn dat zich richt op een nieuw mechanisme
In maart 2018 heeft de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) een nieuw geneesmiddel goedgekeurd, ibalizumab genaamd. Dit geneesmiddel richt zich op het primaire receptorproteïne dat verantwoordelijk is voor de toegang van het hiv- virus tot de immuuncellen, de zogenaamde CD4 T-cellen. Het geneesmiddel, een monoklonale antistof, richt zich voor het eerst op dit specifieke mechanisme, waardoor de toegang van het virus tot de doelcellen kan worden voorkomen. De studie, die de fase III klinische onderzoeken beschrijft, is gepubliceerd in het New England Journal of Medicine . Deelnemers met multiresistente hiv-infectie werden op verschillende locaties in de studie opgenomen. Deze patiënten leden aan een vergevorderde vorm van hiv-infectie met een resistent virus, waarvoor vrijwel geen behandelingsmogelijkheden meer over waren.
De patiënten kregen gedurende een week een dosis ibalizumab (door middel van een directe injectie in de bloedbaan) toegediend, naast de hiv-medicatie die ze al gebruikten. Na deze periode kregen ze ibalizumab in combinatie met bekende effectieve medicijnen gedurende zes maanden. Er werd vastgesteld dat na slechts een week 83% van de patiënten een onderdrukking vertoonde van de hoeveelheid hiv-virus (de virale lading) in hun bloed. Na 25 weken had 43% van de patiënten een virale lading die onder de detecteerbare grens lag. Tegelijkertijd nam het aantal CD4 T-cellen – een bekende marker voor de weerstand tegen het immuunsysteem – toe. De virale onderdrukking bleef stabiel van week 24 tot en met week 48 na aanvang van de behandeling. Het uitgevoerde onderzoek verschilde van eerdere onderzoeken naar anti- hiv -medicijnen. Ten eerste was de steekproefgrootte in verhouding tot de populatie met multiresistente hiv-infectie. De belangrijkste beoordeling van de mate waarin het virus precies werd afgebroken, vond plaats tussen 7 en 14 dagen na aanvang van de behandeling. Patiënten kregen bovendien een persoonlijk medicatieschema. Ten slotte werden na 24 weken (in tegenstelling tot 48 weken in eerdere onderzoeken) duurzaamheids- en veiligheidstests uitgevoerd. Er werden enkele bijwerkingen bij de deelnemers geconstateerd, waarvan diarree het meest voorkwam. De auteurs benadrukten dat de meeste bijwerkingen niet direct verband hielden met het geneesmiddel ibalizumab. Er werd een kleine groep patiënten geïncludeerd vanwege de zeldzaamheid van multiresistente hiv-infecties , en sommige experts beschouwen dit als 'adequaat'.
Een combinatie van bestaande hiv- medicijnen en het nieuwe geneesmiddel ibalizumab lijkt een goede strategie voor patiënten die al verschillende medicamenteuze behandelingen hebben ondergaan en in feite geen verdere behandelingsmogelijkheden meer hebben, terwijl ze ook nog eens resistentie tegen meerdere geneesmiddelen hebben ontwikkeld. Het nieuwe geneesmiddel vermindert effectief het virus en versterkt de immuniteit bij deze patiënten. Het werkingsmechanisme van dit geneesmiddel is uniek, waardoor het geen negatieve interacties met andere geneesmiddelen kan hebben. Het moet eenmaal per twee weken intraveneus worden toegediend en heeft een langere werkingsduur dan de momenteel beschikbare hiv- medicijnen, die dagelijks oraal moeten worden ingenomen. Dit is een nieuwe klasse geneesmiddelen met een unieke toedieningswijze.
***
Bron (nen)
Emu B et al. 2018. Fase 3-onderzoek van Ibalizumab voor multiresistente HIV-1. New England Journal of Medicine.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa1711460
***
