Het is nu een universele stem dat homeopathie 'wetenschappelijk onaannemelijk' en 'ethisch onaanvaardbaar' is en door de zorgsector moet worden 'verworpen'.
Gezondheidsautoriteiten willen geen waardevolle overheidsgelden en -middelen meer verspillen aan de 'onzin' van homeopathie, omdat dit deze absurde praktijk alleen maar geloofwaardigheid geeft en de levens van mensen in gevaar brengt door hen de juiste medicatie en zorg te ontzeggen. De onwaarschijnlijkheid van homeopathie is inmiddels algemeen erkend, omdat homeopathische preparaten sterk verdund zijn en daardoor geen significante hoeveelheden van de zogenaamde werkzame stoffen bevatten en dus geen enkel effect op de patiënt kunnen hebben. Er is bovendien geen concreet bewijs voor de effectiviteit ervan, ondanks talloze onderzoeken.
De European Academies Science Advisory Council (EASAC), een overkoepelende organisatie die 29 nationale academies in Europa vertegenwoordigt, pleit in een recent gepubliceerd rapport voor strengere regelgeving om de verspreiding van homeopathie te beheersen.<sup> 1</sup> De aangesloten academies herhalen hiermee hun sterke kritiek op de diverse gezondheids- en wetenschappelijke beweringen die over homeopathische producten worden gedaan. De analyse en conclusies in dit rapport zijn gebaseerd op uitstekende, onpartijdige wetenschappelijke beoordelingen die al door juridische instanties zijn gepubliceerd. Het team benadrukt dat alternatieve behandelmethoden weliswaar goed zijn, maar dat deze strikt gebaseerd moeten zijn op bewijs en niet op overdreven wensdenken dat patiënten aan extra risico's blootstelt.
Homeopathie: een wetenschappelijke onwaarschijnlijkheid
Allereerst is de kern van homeopathie wetenschappelijk gezien onwaarschijnlijk. Er is een absoluut gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing voor alle verschillende mechanismen die door homeopathie worden geclaimd. De meeste middelen worden bereid in talloze verdunningen van water (gebaseerd op de theorie dat een 'stof' zijn 'afdruk' in het water achterlaat), wat resulteert in een inconsistente of zelfs nutteloze oplossing zonder enig spoor van de 'oorspronkelijke' stof. Dit mechanisme is allereerst niet te rechtvaardigen² omdat het noch plausibel noch aantoonbaar is en bovendien niet voldoet aan de principes van geneesmiddel-receptorinteractie uit de farmacologie³ . Deze principes zijn al lang vastgesteld om geneesmiddel-receptorinteractie te verklaren en vormen de kernprincipes voor elk geneesmiddel wanneer het aan een biologisch systeem wordt toegediend. Deze principes zijn door de tijd heen steeds opnieuw bevestigd door continu onderzoek⁴. Bovendien is er geen enkel wetenschappelijk bewijs voor de mechanismen die door homeopathie worden geclaimd , inclusief elektromagnetische signalen (indien aanwezig) en het zogenaamde 'watergeheugen'².
Ten tweede analyseren we het 'mechanisme' van homeopathie eens nader. Kijkend naar de chemische structuur van water, zal de daadwerkelijke impact van een ingrediënt dat erin wordt opgelost en vervolgens in meerdere verdunningen wordt toegepast, slechts een zeer korte afstand beslaan (in nanometers, 10⁻⁹ meter ). De impact zal zich dus niet verder uitstrekken dan de hydratatielaag en zal geen noemenswaardige langetermijneffecten hebben. Dit wordt voorgesteld door verschillende theoretische wetenschappelijke studies gebaseerd op spectroscopische bevindingen en metingen die de effecten en interacties van moleculaire ordening over lange afstand in ruimte en tijd definiëren 5,6 . De chemische structuur en dynamiek van water zelf weerleggen dus de bewering dat het ingrediënt dat in water wordt opgelost door middel van seriële verdunningen er überhaupt een 'afdruk' op achterlaat – het centrale idee waarop homeopathie is gebaseerd – en deze verklaringen zijn herhaaldelijk gepubliceerd om de wetenschappelijke onwaarschijnlijkheid van het voorgestelde 'langetermijngeheugen' van water aan te tonen 7,8.
Placebo-effect: meer een toevallige behandeling
Wetenschappers stellen dat homeopathische behandeling wetenschappelijk gezien niet mogelijk is en dat de homeopathische 'suikerpillen' geen werkzame stoffen bevatten. Elk waargenomen voordeel bij de patiënt kan daarom voornamelijk te wijten zijn aan het placebo-effect – wanneer mensen geloven dat de pillen hen zullen helpen bij een aandoening, kan dit geloof een genezingsreactie op gang brengen. Meestal zorgt het natuurlijke verloop van de ziekte en regressie er vervolgens voor dat alles weer goedkomt. Deze gebeurtenissen dragen bij aan de misvatting dat homeopathie voordelen biedt. Een uitgebreide literatuuranalyse van 110 homeopathische onderzoeken en 110 overeenkomstige onderzoeken met conventionele geneeskunde heeft een vergelijkbare conclusie getrokken, waaruit blijkt dat de klinische effecten van homeopathie statistisch gezien zeer vergelijkbaar zijn met placebo-effecten. Bovendien heeft een gedetailleerde analyse van vijf grote meta-analyses van verschillende homeopathische onderzoeken dezelfde resultaten opgeleverd . In deze analyse werden alle ontoereikende onderzoeken, vertekeningen en willekeurige statistische variaties uitgesloten. De analyse toonde aan dat homeopathie statistisch gezien een vergelijkbaar effect had als placebo, en niets meer.
De Cochrane Database of Systematic Reviews (CDSR) 11 is de toonaangevende en betrouwbare bron voor systematische reviews in de gezondheidszorg. Deze reviews zijn zeer uitgebreid en omvatten peer-reviewed protocollen, gestandaardiseerde evaluatieprocessen en, belangrijker nog, een transparante data-analyse. De Cochrane Reviews over homeopathische behandelingen omvatten onder andere die voor dementie, astma, autisme, griep en nog veel meer. De systematische beoordelingen die in deze reviews worden uitgevoerd, concluderen dat er 'geen' of 'onvoldoende' bewijs is om een mogelijk effect van homeopathie te beoordelen. Een debat dat in 2015 in de British Medical Journal 12 werd gepubliceerd , presenteert een uitgebreid literatuuroverzicht waarin de werkzaamheid van homeopathie wordt besproken, evenals de betwiste beweringen van verschillende bronnen die de claims van homeopathie ondersteunen of promoten.
Vragen over veiligheid en kwaliteit
Omdat men ervan uitgaat dat homeopathische geneesmiddelen of preparaten sterk verdund zijn, wordt er vaak aangenomen dat er geen vragen hoeven te worden gesteld over de veiligheid. Veel wetenschappers zijn echter van mening dat dit in de praktijk niet altijd het geval is. Zo bleek uit een recent rapport dat een basisingrediënt (belladonna) voor een homeopathisch middel tegen doorkomende tandjes bij baby's giftig was en bijwerkingen veroorzaakte bij patiënten.<sup> 13</sup> Dergelijk bewijs – dat is onderzocht door de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) – over het gebrek aan duidelijkheid en de compromissen op het gebied van veiligheid en kwaliteit door homeopathische beoefenaars, is zeer zorgwekkend en vereist onmiddellijke aandacht. Er moeten zeer consistente wettelijke eisen komen om de werkzaamheid en veiligheid van alle homeopathische producten (die worden gebruikt bij de bereiding van geneesmiddelen) aan te tonen. Deze eisen moeten gebaseerd zijn op verifieerbaar en solide wetenschappelijk bewijs, wat momenteel niet het geval is. Omdat er geen duidelijk bewijs beschikbaar is, wordt door de regelgevende instanties afgeraden om deze homeopathische producten goed te keuren of zelfs te registreren . <sup> 1 </sup>
Patiënt in het donker houden
Eigenlijk is er bij elke vorm van medische behandeling waarschijnlijk een zekere mate van placebo-effect, dus dit kan waar zijn voor homeopathie. Interessant is dat aanhangers van homeopathie beweren dat als de patiënt een placebo-effect voelt, er 'nog' een voordeel voor de patiënt is. Wetenschappers beweren dat als dit inderdaad klopt en homeopaten accepteren dat 'placebo' het enige voordeel is, ze effectief liegen tegen de patiënten door andere niet-haalbare aspecten te claimen en de patiënt niet duidelijk te informeren over het placebo-effect. Deze benadering druist in tegen het kernprincipe van ethiek op medisch gebied - transparantie met de patiënt en een geïnformeerde toestemming voor behandeling.
Bovendien worden homeopathische oplossingen nooit aan patiënten onthuld, waardoor zij tijdens hun zogenaamde behandeling moeten gissen. Bij de meeste homeopathische middelen is de verpakking niet correct geëtiketteerd met de ingrediënten en wordt nooit benadrukt dat de werkzaamheid ervan in feite alleen gebaseerd is op traditionele homeopathische theorieën, zonder wetenschappelijke onderbouwing. Integendeel, homeopaten doen stellige, directe of impliciete beweringen dat hun middelen diverse medische aandoeningen kunnen behandelen. Al deze aspecten zijn onethisch en misleidend voor het grote publiek. Om dit aan te pakken, heeft de EASAC bijvoorbeeld regelgeving in Europa¹ ingevoerd om dubieuze beweringen en valse, misleidende reclame door homeopaten te verminderen . Ze hebben beperkingen opgelegd aan de berichtgeving over homeopathische behandelingen op alle publieke tv-zenders en in programma's over volksgezondheid . Voorlopig is het verplicht gesteld dat etiketten van homeopathische producten de ingrediënten en hun hoeveelheden duidelijk vermelden, zodat patiënten hierover geïnformeerd zijn.
Er is nu actie nodig!
Dergelijke maatregelen moeten worden ingevoerd in landen waar homeopathie al wijdverbreid is, zoals India en Brazilië. Het is van cruciaal belang het publiek te laten inzien dat homeopathie de fundamentele ethische principes niet volgt en dat deze weg alleen maar leidt tot onnodige vertraging bij het zoeken naar passende medische zorg. Het is tevens de morele plicht van elke zorgverlener om zich uit te spreken tegen homeopathie, en met name tegen apothekers die deze homeopathische middelen proberen te verkopen onder het mom dat ze meer zijn dan placebo's. Soms wordt homeopathie verward met natuurlijke producten zoals kruidengeneesmiddelen (waarvan sommige, in tegenstelling tot homeopathie, wel degelijk een plausibele werking kunnen hebben). Daarom kunnen de media een belangrijke rol spelen bij het verspreiden van accurate, op bewijs gebaseerde wetenschappelijke kennis onder het publiek.
***
Bron (nen)
1. EASAC-verklaring over: Homeopathische producten en praktijken: beoordeling van het bewijs en zorgen voor consistentie bij het reguleren van medische claims in de EU, European Academies', Science Advisory Council (EASAC). [Toegang tot 4 februari 2018].
2. Grimes DR 2012. Voorgestelde mechanismen voor homeopathie zijn fysiek onmogelijk. Focus on Alternative and Complementary Therapies. 17(3). https://doi.org/10.1111/j.2042-7166.2012.01162.x
3. Tallarida en Jacob 1979. De dosis-responsrelatie in de farmacologie. Springer-Verlag.
4. Aronson JK. 2007. Concentratie-effect en dosis-respons in de klinische farmacologie. British Journal of Clinical Pharmacology. 63(3). https://doi.org/10.1136/bmj.k2927
5. Anick DJ 2004. Hooggevoelige 1H-NMR-spectroscopie van homeopathische middelen gemaakt in water. BMC Complementary and Alternative Medicine. 4(15). https://doi.org/10.1186/1472-6882-4-15
6. Stirnemann G et al. 2013. Mechanismen van versnelling en vertraging van de waterdynamiek door ionen. Journal of the American Chemical Society. 135(32). https://doi.org/10.1021/ja405201s
7. Texeira J. 2007. Kan water een herinnering hebben? Een sceptische kijk. Homeopathie. 96 (3).
8. Jungwirth P. 2011. Fysische chemie: het flinterdunne oppervlak van water. Nature. 474. https://doi.org/10.1038/nature10173
9. Shang A et al. 2005. Zijn de klinische effecten van homeopathie placebo-effecten? Vergelijkende studie van placebo-gecontroleerde onderzoeken naar homeopathie en allopathie. Lancet. 366(9487) https://doi.org/10.1016/S0140-6736(05)67177-2
10. Goldacre B 2007. Voordelen en risico's van homeopathie. De Lancet. 370 (9600).
11. Cochrane-reviews over homeopathie. Cochrane Database of Systematic Reviews (CDSR) http://www.cochrane.org/search/site/homeopathy . [Geraadpleegd op 10 februari 2018]
12. Fisher P en Ernst E 2015. Moeten artsen homeopathie aanbevelen? British Medical Journal. 351. https://doi.org/10.1136/bmj.h3735
13. Abbasi J. 2017. Te midden van meldingen van sterfgevallen onder zuigelingen treedt de FTC hard op tegen homeopathie, terwijl de FDA een onderzoek instelt. Journal of the American Medical Association. 317. https://doi.org/10.1001/jama.2016.19090
***
