De studie van Andromeda door Vera Rubin verrijkte onze kennis over sterrenstelsels, leidde tot de ontdekking van donkere materie en veranderde ons begrip van het heelal. Ter ere hiervan heeft NASA verschillende nieuwe afbeeldingen van Andromeda, oftewel sterrenstelsel M31, vrijgegeven als eerbetoon aan haar nalatenschap.
Het Andromedastelsel (ook bekend als Messier 31 of M 31) en ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg, bevinden zich in de Lokale Groep (LG) die meer dan 80 sterrenstelsels bevat. Het zijn grote spiraalstelsels die 2.5 miljoen lichtjaar van elkaar verwijderd zijn. Ze zijn de enige spiraalstelsels die met het blote oog zichtbaar zijn en daarom van bijzonder belang voor astronomen. Omdat ze zich in de Melkweg bevinden, is het lastig om deze te bestuderen. Daarom zijn astronomen ook afhankelijk van Andromeda voor het bestuderen van de structuur en evolutie van ons eigen sterrenstelsel.
In de jaren 1960 bestudeerde astronoom Vera Rubin Andromeda en andere sterrenstelsels. Ze observeerde dat de sterren aan de buitenranden van de sterrenstelsels met een snelheid draaiden die even hoog was als de snelheid van de sterren richting het centrum. In zo'n situatie zou het sterrenstelsel uiteen moeten zijn gevlogen voor de gegeven som van alle waargenomen materie, maar dat is niet het geval. Dit betekende dat er extra onzichtbare materie moest zijn die de sterrenstelsels bij elkaar hield en ervoor zorgde dat ze met zulke hoge snelheden roteerden. Deze onzichtbare materie werd "donkere materie" genoemd. Vera Rubins metingen van de rotatiecurven van Andromeda leverden het eerste bewijs voor donkere materie en vormden de toekomstige koers van de natuurkunde.
De studie van Andromeda door Vera Rubin verrijkte onze kennis van sterrenstelsels, leidde tot de ontdekking van donkere materie en veranderde onze kijk op het heelal. Ter ere hiervan heeft NASA verschillende nieuwe beelden van het Andromedastelsel, oftewel het sterrenstelsel M31, vrijgegeven als eerbetoon aan Vera's nalatenschap. De samengestelde afbeelding bevat gegevens van het sterrenstelsel, gemaakt met verschillende telescopen bij verschillende lichtomstandigheden.
Röntgenfoto: NASA/CXO/UMass/Z. Li & QD Wang, ESA/XMM-Newton; Infrarood: NASA/JPL-Caltech/WISE, Spitzer, NASA/JPL-Caltech/K. Gordon (U. Az), ESA/Herschel, ESA/Planck, NASA/IRAS, NASA/COBE; Radio: NSF/GBT/WSRT/IRAM/C. Clark (STScI); Ultraviolet: NASA/JPL-Caltech/GALEX; Optisch: Andromeda, onverwacht © Marcel Drechsler, Xavier Strottner, Yann Sainty & J. Sahner, T. Kottary. Samengestelde beeldverwerking: L. Frattare, K. Arcand, J.Major
In verschillende beelden met één spectrum lijkt Andromeda relatief vlak, zoals alle spiraalstelsels die op deze afstand en onder deze hoek worden bekeken. De spiraalvormige armen cirkelen rond een heldere kern en vormen zo een schijf. In elk beeld heeft dit sterrenstelsel, dat relatief dicht bij de Melkweg staat, een vergelijkbare vorm en oriëntatie, maar de kleuren en details verschillen sterk en onthullen nieuwe informatie. In de meeste beelden is het vlakke oppervlak van het sterrenstelsel naar linksboven gekanteld.
| Enkelvoudig spectrum afbeeldingen | Kenmerken van M31 onthuld | Data bronnen |
| röntgenstralen | Er zijn geen spiraalarmen te zien op de röntgenfoto. Hoogenergetische straling is te zien rond het superzware zwarte gat in het centrum van M31, evenals vele andere kleinere, compacte en dichte objecten verspreid over het sterrenstelsel. | De Chandra-ruimtetelescopen van NASA en de XMM-Newton-ruimtetelescoop van ESA (weergegeven in rood, groen en blauw) |
| Ultraviolet (UV) | De spiraalvormige armen zien er ijsblauw en wit uit, met een wazige witte bal in de kern. | NASA's gepensioneerde GALEX (blauw) |
| Optische | Wazig en grijs beeld, spiraalvormige armen lijken op vervaagde rookringen. De zwarte ruimte is bezaaid met lichtpuntjes, en een klein, helder stipje gloeit in de kern van het sterrenstelsel. | Grondtelescopen (Jakob Sahner en Tarun Kottary) |
| Infrarood (IR) | Een witte spiraalvormige ring omringt een blauw centrum met een kleine gouden kern; de buitenste armen zijn vurig. | De voormalige Spitzer-ruimtetelescoop van NASA, de infrarood-astronomiesatelliet, COBE, Planck en Herschel (rood, oranje en paars) |
| Radio | De spiraalvormige armen lijken rood en oranje, als een brandend, losjes opgerold touw. Het centrum is zwart, zonder zichtbare kern. | Westerbork Synthese Radiotelescoop (rood-oranje) |
In de samengestelde afbeelding hebben de spiraalvormige armen de kleur van rode wijn aan de buitenranden en lavendel in het midden. De kern is groot en helder, omgeven door een cluster van helderblauwe en groene stipjes. Andere kleine vlekjes in verschillende kleuren bezaaien het sterrenstelsel en de zwarte ruimte eromheen.
Deze collectie helpt astronomen de evolutie van de Melkweg, het spiraalstelsel waarin we leven, te begrijpen.
***
Bronnen:
- NASA Image-artikel – NASA's Chandra deelt een nieuwe kijk op onze galactische buur. Geplaatst op 25 juni 2025. Beschikbaar op https://www.nasa.gov/image-article/nasas-chandra-shares-a-new-view-of-our-galactic-neighbor/
- Rubin Observatorium. Wie was Vera Rubin? Beschikbaar op https://rubinobservatory.org/about/vera-rubin
***
